Paslanmayan polad lentdə tavlama (annealing) və temper proseslərini müqayisə edərkən hər bir prosesin nə etdiyini və materiala necə təsir göstərdiyini başa düşmək çox vacibdir.
Tavlama paslanmayan polad lenti daha yumşaq və elastik edir.
Paslanmayan polad lent istehsalında “temper” adətən materialın soyuq emaldan sonra əldə etdiyi möhkəmlik və sərtlik səviyyəsini ifadə edir.
Metal emalı sahəsində “tempering” adətən bərkidilmiş karbon və ya martensitik poladlara tətbiq olunan istilik emalı prosesi idi.
Lakin paslanmayan polad lentdə temper adətən istiliklə deyil, soyuq yayma (cold rolling) ilə əldə olunur.
Bu fərqi başa düşmək ştamplama, formalaşdırma və dərin dartma (deep drawing) üçün material seçərkən çox vacibdir.
Tavlama paslanmayan polad lenti yumşaq və elastik edir, temper isə onu soyuq emal vasitəsilə daha sərt və möhkəm edir.
Həyatda:
Tavlama materialın emal nəticəsində yaranan sərtliyini aradan qaldırır və onu daha yumşaq və elastik edir.
Temper isə materialın soyuq yayma ilə işlənməsi nəticəsində onu daha sərt və möhkəm edir.
Bu dəyişikliklər paslanmayan polad lentin istifadə zamanı davranışına birbaşa təsir edir.
Paslanmayan polad lentin istehsalı metalların əridildiyi bir mərhələdən başlayır.
Burada xammal əridilir, tökülür və rulonlara çevrilir.
Daha sonra bu rulonlar yenidən yayılaraq daha nazik və dəqiq ölçülərə gətirilir.
Materialı bir addımda çox nazik etmək mümkün olmadığı üçün proses mərhələlərlə aparılır. Bu mərhələlər arasında materialın elastikliyini artırmaq üçün tavlama tətbiq olunur.
Bu üsulla material istənilən ölçüyə çatana qədər emal edilir.
Tavlama materialın daxilində emal nəticəsində yaranan gərginliyi azaldan və onu daha elastik edən istilik emalıdır.
Emaldan sonra tavlama tətbiq edildikdə materialda deformasiyaya uğramış köhnə kristal quruluş yeni, gərginliksiz kristallarla əvəz olunur.
Tavlamadan sonra paslanmayan polad lent:
• Daha az sərt olur
• Daha elastik olur
• Möhkəmliyi azalır
• Formalaşdırılması asanlaşır
Bu, materialı qırılmadan əymək, formalaşdırmaq, ştamplamaq və dərin dartma üçün uyğun edir.
Həmçinin materialın yenidən yayılaraq daha da incəldilməsinə imkan verir.
Paslanmayan polad lent istehsalında temper, soyuq yayma nəticəsində əldə edilən mexaniki xüsusiyyətləri ifadə edir.
Temper səviyyəsi artdıqca material daha sərt və möhkəm olur. Eyni zamanda elastikliyi və formalaşdırılma qabiliyyəti azalır.
Bu, materialın emal nəticəsində daxilində gərginliyin artması səbəbindən baş verir.
Material nə qədər çox yayılırsa, onu formalaşdırmaq bir o qədər çətin olur.
301 və 304 kimi paslanmayan polad lentlərin əksəriyyəti istiliklə deyil, soyuq emalla möhkəmləndirilir.
Martensitik paslanmayan poladlar isə istiliklə sərtləşdirilə və möhkəmləndirilə bilər.
Materialın çox elastik olması lazım olduqda tavlanmış paslanmayan polad lent istifadə olunmalıdır.
İstifadə sahələri:
• Dərin dartma (deep drawing)
• Mürəkkəb formalaşdırma
• Çox əyilmə tələb edən hissələr
Dərin dartma və ağır formalaşdırmada çox vaxt tam tavlanmış və ya “yumşaq” paslanmayan polad lent istifadə olunur.
“Dead soft” paslanmayan polad çox elastik və asan formalaşdırılan tavlanmış material növüdür.
Həmçinin yayma mərhələləri arasında materialın qırılmaması üçün tavlama tətbiq olunur.
Materialın daha möhkəm olması, elastik geri dönmə (spring back) göstərməsi və əyilməyə qarşı dayanması lazım olduqda temperli paslanmayan polad lent istifadə edilir.
Temper artırıldıqda:
• Əyilməyə qarşı möhkəmliyi artır
• Dartılmaya qarşı dayanıqlılığı artır
• Sərtliyi yüksəlir
Bu xüsusiyyətlər aşağıdakılar üçün uyğundur:
• Yaylar
• Klipslər
• Avtomobil hissələri
• Kiçik mexaniki detallar
Lakin temperli materiallar daha az elastik olur və formalaşdırma üçün düzgün alət və proses tələb edir.
Temper seçimi materialın harada istifadə olunacağına və necə emal ediləcəyinə bağlıdır.
Əsas faktorlar:
• Lazım olan möhkəmlik səviyyəsi
• Formalaşdırma və ya dərin dartma ehtiyacı
• İstifadə edilən alətlər
• Lazım olan qalınlıq səviyyəsi
• Son məhsuldan tələb olunan xüsusiyyətlər
Bu seçim adətən möhkəmlik və elastiklik arasında düzgün balans tapmaq deməkdir ki, istehsal zamanı material qırılmasın.
Nəticə olaraq, annealing və temper paslanmayan polad lent istehsalında iki əsas prosesdir.
Tavlama materialı daha elastik edir, temper isə onu daha sərt və möhkəm edir.
Bu iki proses arasında düzgün balansın seçilməsi istehsalı daha səmərəli edir və son məhsulu daha keyfiyyətli, möhkəm və uzunömürlü edir.
English
Русский